DRAMA ZA ČITANJE I TREMA: DIJEGETIČKI I MIMETIČKI OBJEKTI PAŽNJE

Apstrakt

Ovaj rad ispituje dramu za čitanje kao oblik koji dovodi u pitanje klasični aristotelovski model drame tako što daje prednost dijegezi nad mimezisom. Iako se tradicionalno smatrao neutemeljen zbog toga što se ne izvodi na sceni, drama za čitanje se ovde tumači kao žanr koji redefiniše aspekte teatra pomeranjem centra dramskog iskustva sa scenskog izvođenja na maštu čitaoca ili gledaoca. Ovo istraživanje otkriva da takozvana trema u kontekstu drame za čitanje – odsustvo mimetičkog izvođenja – zapravo proizvodi specifičnu dinamiku u pažnji publike. Umesto da se oslanjaju na neposrednu vizuelnu percepciju, drama za čitanje i dijegetičke drame podstiču osvešćeno viđenje, angažujući publiku kroz maštu, rasuđivanje i aktivno učešće.
Kroz istorijsku i teorijsku analizu – od Platonovih filozofskih dijaloga i Senekinih retoričkih tragedija do Brehtovog epskog pozorišta i Beketove dramaturgije – rad pokazuje da dijegetičke strategije poput efekata otuđenja i namernog prikrivanja ne samo da kompenzuju odsustvo vizuelnog izvođenja, već i pojačavaju fokus pažnje publike. Ove tehnike kontinuirano okreću i preusmeravaju pažnju, održavajući povišeno stanje kognitivnog i kritičkog angažovanja.
U radu se zaključuje da moderni dijegetički komadi za čitanje nisu suprotnosti teatru, već alternativne dramske forme sa jednakim, ako ne i većim, kapacitetom da privuku i održe pažnju u poređenju sa mimetičkim pozorištem. U krajnjoj liniji, mimetičko pozorište, a ne dijegetička drama, pati od treme u modernosti – taj strah proizilazi iz prepoznavanja da naracija, mašta i odsustvo mogu biti pozorišno moćniji od same reprezentacije.